1.1 Een Team Met Slimme Mensen In Nog Geen Lerend Team

‘Een team met slimme mensen is nog geen lerend team’

Factoren voor leren en ontwikkelen in sociale wijkteams

Om de transformatieopgave te realiseren hebben veel gemeenten sociale wijkteams ingericht. Deze wijkteams opereren in een omgeving waarin veel veranderingen plaatsvinden. Oude routines en werkwijze zijn aan het verdwijnen en nieuwe aan het ontstaan. Met alleen nieuwe regels en procedures zal de professional niet in staat zijn om in deze dynamische context optimaal te functioneren.

De decentralisaties en transformatieopgaven vragen namelijk andere capaciteiten, kwaliteiten en gedrag van de professional. De veranderende competenties en de continue vraag naar flexibiliteit maken leren, experimenteren en reflecteren binnen de sociale wijkteams noodzakelijk. Echter is leren op het individuele niveau van de professional onvoldoende; waarden als integraliteit, samenwerken en generalistisch werken benadrukken het belang van het gezamenlijk leren als team.

“Een team met slimme mensen is nog geen lerend team”

Met deze uitspraak raakt Dr. M. van Biene de kern van mijn onderzoek naar teamleren binnen de sociale wijkteams. Door middel van gesprekken met professionals uit de wijkteams onderzoek ik welke factoren er invloed hebben op dat zij als team effectief kunnen leren en ontwikkelen. Teamleren in tijden van transformatie, waarin onzekerheden en veranderingen eerder regel dan uitzondering zijn, zal andere behoeften en voorwaarden met zich meebrengen dan teamleren in meer stabiele en bekende contexten. Net zoals er op de meeste vragen in tijden van de transformatie in het sociaal domein geen eenduidig en effectief bewezen antwoord is, is het ook voor dit vraagstuk te vroeg om met een ideaal model te komen. Wel kunnen we een kijkje nemen in elkaars keuken en ervaringen en opvattingen uitwisselen. Factoren die invloed hebben op teamleren kunnen we opdelen in drie groepen: kenmerken van teamleden, kenmerken van het team en kenmerken van het omliggende systeem.

Kenmerken van teamleden

Ten eerste zijn er een aantal kenmerken van teamleden te noemen die volgens de professionals een belangrijke invloed hebben op het teamleren. Eigenschappen die vaak werden genoemd zijn durf en intrinsieke motivatie. Durf om routines te doorbreken is cruciaal om ontwikkeling en verandering teweeg te brengen. Echter, met alleen waaghalzen kom je er niet. Een divers team met pioniers én bewakers is belangrijk voor enerzijds experimenteren en anderzijds reflecteren en borgen van opgedane kennis. Daarnaast is de intrinsieke motivatie van de teamleden van groot belang. Professionals zullen de onderliggende visie, doelstellingen en waarden van de transformatie moeten begrijpen en steunen, willen ze gemotiveerd zijn om te investeren in de kanteling. Naast deze dieperliggende motivatie is ook een optimistische houding en de nodige humor essentieel. Juist in tijden van onzekerheid is het bevorderlijk wanneer teamleden met een optimistische blik kijken naar de situatie en waar nodig met behulp van humor even afstand kunnen nemen van de complexiteit.

Kenmerken van het team

Ten tweede zijn op teamniveau diverse factoren te noemen die in tijden van transformatie extra belangrijk lijken te zijn om te kunnen leren en ontwikkelen. Professionals geven het belang aan van het creëren van een gedeelde teamidentiteit in het wijkteam. Wanneer teamleden zich identificeren met het team en verbonden voelen met elkaar zal de motivatie om te investeren in de ontwikkeling van het team groeien. De veranderende organisatievorm en werkvormen hebben ervoor gezorgd dat de identiteit van professionals op zijn kop staat: waar hoor ik bij, voor welke organisatie werk ik en welke belangen moet ik vertegenwoordigen? Wijkteams waarbinnen een gedeelde identiteit is ontstaan, zullen gemotiveerdere teamleden hebben die gewilliger zijn te investeren in het team. In lijn met een gedeelde identiteit zijn gedeelde opvattingen over visie, doelstellingen en normen en waarden. Ofwel, gedeelde ideeën hebben over wat het nieuwe werken inhoudt en van hen vraagt. Gezamenlijke opvattingen zijn belangrijk, omdat het een team richting geeft. Hoe kun je als team effectief leren en ontwikkelen als je niet weet in welke richting je met elkaar moet ontwikkelen? Ondanks de onontkoombaarheid van onzekerheden en de noodzaak van experimenteren, geven professionals aan behoefte te hebben aan enige richting. Zo vertelt een wijkteamleider in ons gesprek: “Professionals komen soms bij me toetsen: “Klopt het nou dat ik het zo gedaan heb? Klopt het nog met de visie?” Mensen zijn losgerukt uit hun organisatie. Ze moeten weer een nieuwe manier van werken gaan vinden.” Wanneer richting ontbreekt zullen professionals op hun eigen eilandjes experimenteren, zonder verbinding en rode draad.

 Kenmerken van het systeem

Het belang van gedeelde opvattingen binnen het team sluit aan op de behoefte aan een eenduidige strategie of visie vanuit het omliggende systeem (gemeente, moederorganisaties, etc.). “Het systeem moet een gezamenlijke strategie communiceren. Wanneer bijvoorbeeld moederorganisaties uitstralen dat het eigen belang voorgaat, dan gaat het mis.” Vertelt een wijkteamprofessional in het interview. Een eenduidige strategie geeft richting en continuïteit, waardoor een team gemotiveerd wordt om te investeren en te ontwikkelen ten behoeve van de doelstellingen. Een andere factor voor teamleren die steeds werd benoemd in de gesprekken, is dat de randvoorwaarden waarvoor het systeem verantwoordelijk is, geregeld moeten zijn. Wanneer randvoorwaarden als tijd, geld, materialen en informatiesystemen er onvoldoende zijn, gaat energie verloren aan het regelen en dealen met deze belemmeringen. Ruimte om te experimenteren, inspraak en eigen verantwoordelijkheid van de professional wordt als waardevol beschouwd, maar wel alleen wanneer een eenduidige strategie wordt gecommuniceerd en randvoorwaarden geregeld zijn.

De eerste resultaten van mijn onderzoek geven een weergave van de behoeften en voorwaarden voor teamleren in de wijkteams. Echter, een bewezen manier om een wijkteam zo effectief mogelijk te laten leren en ontwikkelen is er nog niet. We zullen altijd lerend zijn in hoe we het lerend vermogen van een team in tijden van transformatie kunnen beïnvloeden en stimuleren. Aandacht voor teamleren binnen de sociale wijkteams alleen is dus niet voldoende. Om de transformatie tot een succes te maken zal een lerend systeem, waarin in alle subsystemen en niveaus wordt geleerd en ontwikkeld, noodzakelijk zijn. Kortom, we kunnen nog veel leren over het leren binnen de sociale wijkteams.

Loes Sluiters

Als adviseur bij de adviesgroep Overheid en Organisatie ben ik betrokken bij diverse organisatievraagstukken in de publieke sector, voornamelijk binnen gemeenten. Tijdens mijn afstudeeronderzoek naar teamleren in sociale wijkteams in Nederland heb ik een passie ontwikkeld voor vraagstukken in het sociaal domein: vraagstukken in een dynamisch veld waarin diverse partijen samenkomen en waarin de mens centraal staat. Daar wil ik mij voor inzetten!

Meer weten?

Mail mij op lsl@tg.nl of bel op 033 - 467 77 69

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *